|
|
Jak Cię widzą... To powiedzenie powstało jeszcze przed wynalezieniem fotografii.
Od tego czasu rola obrazu tylko wzrosła. Przyglądając się bliżej,
ze zdumieniem można stwierdzić, że ten stosunkowo niedrogi element
wszystkich kosztów decyduje o wrażeniu. Czyli o tym ...jak Cię piszą.
|
You need to upgrade your Flash Player
ŚWIATŁO
|
Kształtowanie przestrzeni wizualnej poprzez środki oświetleniowe zarówno w filmie, telewizji, fotografii, na scenie teatralnej, muzycznej ułatwia kreowanie indywidualnej wizji twórczej, wzmocnienie wykorzystania wpływu emocji oraz narzucenie widzowi sposobu odbioru realizacji zgodnego z intencjami autora.
Specyfika fotografii, w tym także fotografii reklamowej, związana jest jednak z pracą w przestrzeni małych planów zdjęciowych, koniecznością stosowania źródeł światła o dużej mocy, stosowaniem światła błyskowego ze względu na jego temperaturę barwową, operowaniem jednym punktem widzenia oraz jednym momentem czasowym. Fotografia reklamowa operuje więc w specyficznych skalach wielkości, dokładności, zakresie zmienności oraz uwzględniać musi niezwykle ostre reżimy techniczne, jakich wymaga jej późniejsze utrwalenie drukiem.
Jurewicz definiuje funkcję oświetlenia jako czynnika decydującego o ekspresji, tle emocjonalnym, stosunków przestrzennych oraz hierarchii istotności poszczególnych elementów warstwy wizualnej przekazu reklamowego. Określa kolor, walor i przejrzystość obrazu. Jest to środek formalny współwystępujący z operowaniem perspektywą, pojemnością kadru, ostrością, aranżacją planu oraz kątem ustawienia kamery w tworzeniu ekspresji obrazu. Światło decyduje także o regulacji kontrastu oraz kształtowaniu reprodukcji poligraficznej fotografii, co w przypadku reklamy ma kardynalne znaczenie ze względu na sposób utrwalania i eksponowania przekazu.
Praca światła jako środek ekspresji umożliwia gradację napięcia emocjonalnego, różnicuje plany (a więc kierunkuje sposób odbioru obrazu i określa istotność jego poszczególnych elementów),
uwypukla przestrzenność planu, a więc w efekcie ożywia neutralne zdjęcie.
Kontrast stosowanego oświetlenia nakłada się na kontrast własny obiektu, dając w rezultacie kontrast fotografowanej sceny rejestrowanej na materiale światłoczułym. Decyduje o czytelności i wyrazistości zdjęcia. Określone zastosowanie technik oświetleniowych definiuje jakość kontrastu. Jest to szczególnie istotne, ponieważ oko człowieka odbiera kontrast nawet 1:10 000 (np. w przypadku ciemnej bramy i jasnej elewacji), slajd przenosi kontrast 1:256, ale druk naprawdę dobrej jakości już tylko 1:60 (proporcja liczbowa oznacza stosunki jasności najciemniejszych i najjaśniejszych partii obrazu).
Reprodukcja poligraficzna jest ostatecznym celem zdjęcia - w fotografii reklamowej określenie funkcji światła powinno służyć efektowi, jaki ma być uzyskany w ostatecznym utrwaleniu poligraficznym. Powstaje więc problem jak korzystając z niskojakościowej, szczególnie pod względem oddania kolorów techniki drukarskiej zyskać obraz dobrej jakości. Staranne oświetlenie, obok doboru zestawień kolorystycznych, czyli aranżacji, jest tutaj główną metodą.
Jakie światło? Naturalne czy kreatywne? Wykorzystywanie techniki oświetleniowej ograniczają dwa warunki brzegowe: dążenie do oświetlenia naturalnego (związane z operowaniem światłem kierunkowym oraz wypełniającym) oraz dążenie do oświetlenia kreatywnego (wynika ono z subiektywnej wizji autora oraz założeń przyjętej strategii komunikacyjnej).
Technika dążąca do naturalnego oświetlania przestrzeni i fotografowanych obiektów gwarantuje wysoką czytelność poszczególnych elementów fotografii, jak i całego zdjęcia. Wykorzystuje szeroki zakres tonalności. Wyzwala u widza wrażenie autentyczności preferując walor dokumentalny nad funkcją ekspresyjną. Wbrew pozorom uzyskanie silnego efektu naturalnej codzienności w warunkach studyjnych jest dość trudnym problemem warsztatowym i wymaga odpowiedniej ilości czasu na realizację. Dobrze poddaje się reprodukcji w druku, ale nie wykorzystuje do maksimum możliwości tkwiących w technice poligraficznej. Nakłady finansowe i czasowe związane z organizacją planu są zdecydowanie wyższe niż przy stosowaniu światła kreatywnego.
Charakterystyka oświetlenia naturalnego związana z dominacją średnich tonacji określana jest mianem middle key. Zdjęcia tego typu charakteryzują się często dosłownością fotografii - dla aparatu wszystkie elementy są jednakowo ważne. Tworzy to walor autentyzmu, ale może być po prostu nudne i oczywiste.
Problemów tych pozwala uniknąć operowanie światłem jako głównym środkiem ekspresyjnym, a więc traktowanie go w sposób subiektywny i kreatywny. Wykorzystuje ono zdecydowanie ciemne lub zdecydowanie jasne rejestry tonalne, unikając zakresów typowych dla widzenia naturalnego. Tonacja jasna określana mianem high key - pozwala uzyskać miękkość emocjonalną obrazu. Stwarza jednak ryzyko utraty czytelności szczegółu oraz jest trudna do reprodukcji w odcieniach bieli. Tonacja ciemna - low key - pozwala na efektywną konstrukcję dominant kompozycyjnych, optymalne wykorzystanie wpływu tła na spostrzeganie centralnych fragmentów fotografii oraz czytelne dla odbiorcy kształtowanie indywidualnej konwencji wizualnej. Eliminuje z pola widzenia wszelkie nieistotne dla przekazu punkty obrazu, pozostawiając jedynie to, co warto zobaczyć. Zwiększa więc siłę dotarcia wiadomości oraz ułatwia manipulację polem i poziomem koncentracji uwagi widza. Fotografie realizowane w technice low key doskonale poddają się reprodukcji. Stwarzają też szansę zarówno na zachowanie spójności przekazu, jak i zachowanie jego indywidualnych cech komunikacyjnych, co ze względu na konwencje reklamy jest niezwykle istotne. Są także stosunkowo łatwe w projektowaniu i nie wymagają wysokich nakładów związanych z przygotowaniem planu. Realizacje utrzymane zarówno w tonacji low key jak i high key dobrze poddają się ingerencji typografii.
Omawiając wpływ oświetlenia na konstrukcją obrazowej warstwy wiadomości warto określić kategorie ułatwiające identyfikację oraz wykorzystanie poszczególnych technik. Zdaniem Jurewicza brak jest spójnej i jednoznacznej klasyfikacji. Najistotniejsze znaczenie mają: podział sposobu oświetlania obiektu i planu ze względu na funkcję, barwę, właściwości powierzchni świecącej oraz jej położenie. Pod względem określenia funkcji światła przydatny okazuje się podział naturalny, który wyodrębnia:
- Światło główne - decyduje ono o plastyce obrazu oraz modelowaniu szczegółów.
- Światło wypełniające - ustalające wpływ cienia na ekspozycję głównych elementów fotografii.
- Światło modelujące - odpowiada ono za przepływy tonalne i kolorystyczne i wraz ze światłem głównym w decydujący sposób określa plastykę zdjęcia.
- Światło konturowe - definiujące wycięcie sylwetki obiektu z tła oraz określające charakter konturu.
- Światła tłowe - definiujące dalsze plany; światło to jest także integralną częścią layoutu - ułatwia wprowadzenie typografii.
- Światła efektowe - decydują o lokalnym oświetleniu poszczególnych części planu, odpowiadają także za zakres lokalnych odbić, tworząc klimat zdjęcia.
Ze względu na kierunek padania światła na obiekt rozróżniane są następujące światła:
górne, przednie dolne, boczne, tylne i ich kombinacje. Światło boczne pełni funkcje modelujące. Światło dolne jest ekwiwalentem świateł efektowych, natomiast światło górne łączy w sobie efekty stosowania światła modelującego, kierunkowego i konturowego. Podział ten jest szczególnie użyteczny podczas komunikacji w trakcie pracy na planie zdjęciowym. Informacja o położeniu reflektora musi być wsparta wiedzą o jego rodzaju, a w szczególności wielkości powierzchni świecącej oraz strukturze wiązki światła. W związku z tym wyróżnia się: światło kierunkowe, powierzchniowe oraz światło kierunkowo rozproszone. Światło kierunkowe to reflektor o niewielkim stosunku do planu powierzchni świecenia, który tworzy wiązkę światła skupionego. Jego rysunek uwypukla plastykę obiektu, daje ostry cień i dość ostrą krawędź plamy światła. Światła powierzchniowe są źródłami o dużej powierzchni świecenia w stosunku do planu. Strumień światła jest miękki i rozproszony. Nie dają cienia. Użyte samodzielnie tworzą niezbyt ciekawy klimat emocjonalny, jednak prawidłowo regulują kontrast. W efekcie uzyskuje się jednak poprawny obraz i nie naraża na ryzyko popełnienia błędu. Ten sposób emisji światła zapewniają reflektory typu soft-box dając światło kierunkowo rozproszone. Między stanami skrajnymi, czyli wiązką światła równoległego (np. w czasie dnia bezchmurnego), a dużą powierzchnią światła rozproszonego (np. w dzień pochmurny) istnieje wiele stanów przejściowych.
Zdaniem Jurewicza wyróżnić można dwie zasadnicze filozofie realizacji oświetlenia planu: integralne i obiektowe, czyli funkcjonalne. Na przykład w przypadku oświetlania sześcianu, tak aby jedna z widocznych ścian była jasna, druga średnio ciemna, a trzecia zupełnie ciemna można uzyskać zamierzony efekt odmiennymi stosunkami. Można tego dokonać w sposób przybliżony ustawiając jeden reflektor dający wspólne światło dla trzech boków lub trzy reflektory o różnej sile świecenia oświetlające poszczególne ściany. Jednak w drugim przypadku, w odróżnieniu od pierwszego, uzyskać można dowolną kontrolę zaciemnienia każdej z powierzchni. Łatwiej jest też osiągać zmiany przebiegów tonalnych, rozkład cieni i odbić. Istotne jest także to, że efekt oświetlenia na danym obszarze nie wpływa na pozostałe. Rozdzielenie funkcji oświetlenia na planie zwiększa więc możliwości kreatywne.
Maksymalne rozdzielenie funkcji świateł podczas pracy na planie ułatwia kontrolę formy ekspozycji poszczególnych fragmentów obrazu. Pozwala także na swobodę interpretacji oraz określanie charakteru związków pomiędzy poszczególnymi elementami wiadomości. W praktyce podczas pracy na planie średniej wielkości dla uzyskania zamierzonych efektów wykorzystuje się od 3 do 6 źródeł światła.
W fotografii reklamowej jako źródła światła wykorzystywane są lampy żarowe, błyskowe oraz soft boxy. Wpływ powierzchni obiektów na pracę światła ułatwia definicję poziomu ekspresji fotografii. Podstawowe rodzaje odbić światła to odbicie lustrzane, matowe oraz jedwabiste. W praktyce bardzo często wykorzystywane są odbicia mieszane.
Krzysztof Albin
"Reklama - przekaz, odbiór, interpretacja" PWN 2000
|
|
|
